जागतिक पुस्तक दिनानिमित्त (23 एप्रिल) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पुस्तकांवरील माझे प्रेम
पुस्तकांचे उपासक : डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
प्रस्तावना
“वाचाल तर वाचाल” असे म्हटले जाते, कारण पुस्तके माणसाला ज्ञानी बनवतात आणि जगण्याचे नवीन मार्ग दाखवतात. दरवर्षी २३ एप्रिल हा ‘जागतिक पुस्तक दिन’ म्हणून साजरा केला जातो. या दिनाचे औचित्य साधून ज्या महापुरुषाची आठवण सर्वात आधी येते, ते म्हणजे भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर. बाबासाहेब हे केवळ पुस्तके वाचणारे वाचक नव्हते, तर ते पुस्तकांचे उपासक होते. पुस्तकांवर जिवापाड प्रेम करणारे ते एक महान व्यक्तिमत्व होते.
पुस्तकांवरील अथांग प्रेम बाबासाहेबांचे पुस्तकांवर प्रेम इतके होते की, त्यांनी आपल्या आयुष्यात ‘राजगृह’ नावाचे घर फक्त पुस्तकांसाठी बांधले होते. एका महापुरुषाने स्वतःच्या पुस्तकांसाठी स्वतंत्र घर बांधणे, ही इतिहासातील दुर्मिळ घटना आहे. त्यांचे ग्रंथालय हे आशिया खंडातील सर्वात मोठे खाजगी ग्रंथालय मानले जायचे, ज्यात हजारो दुर्मिळ पुस्तके होती.
ज्ञानसाधनेसाठी त्याग परदेशात शिकत असताना, बाबासाहेबांकडे अनेकदा पुस्तके खरेदी करण्यासाठी पैसे नसत. अशा वेळी ते ग्रंथालयात जाऊन ग्रंथालय उघडे असेपर्यंत, म्हणजे सकाळपासून रात्रीपर्यंत, तिथे बसून पुस्तके वाचत असत. जेवणाचा वेळ वाचवण्यासाठी ते अनेकदा ग्रंथालयातच पाव आणून खात आणि वाचन चालू ठेवत. त्यांचे हे पुस्तक प्रेम ज्ञानार्जन करण्याच्या त्यांच्या जिद्दीचे प्रतीक आहे.
पुस्तकांमुळे बदलले जीवन बाबासाहेबांच्या आयुष्यात पुस्तकांचे स्थान अनन्यसाधारण होते. जेव्हा त्यांना ‘गौतम बुद्ध’ यांचे चरित्र भेट म्हणून मिळाले, तेव्हा ते वाचून त्यांच्या विचारांत मोठा बदल झाला आणि त्यांनी बुद्धांना आपले गुरू मानले. यातूनच त्यांनी समता आणि बंधुतेचा मार्ग निवडला.
निष्कर्ष
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे जीवन हे पुस्तकप्रेमींसाठी सर्वात मोठी प्रेरणा आहे. त्यांनी पुस्तकांच्या माध्यमातूनच दलितांना आणि शोषितांना ज्ञानाची वाट दाखवली. आजच्या जागतिक पुस्तक दिनी, आपण बाबासाहेबांच्या या पुस्तकांवरील प्रेमातून बोध घेऊन, वाचनाची आवड जोपासली पाहिजे, हेच त्यांना खरे अभिवादन ठरेल.
