लॉयड्स इन्फिनाइट फाउंडेशन तर्फे अंगणवाडी सेविकांसाठी कुपोषण विषयक मार्गदर्शन कार्यशाळा
लॉयड्स इन्फिनाइट फाउंडेशन यांच्या सामाजिक बांधिलकीच्या उपक्रमांतर्गत दिनांक २३ फेब्रुवारी २०२६ (सोमवार) रोजी मुरसा येथील शेतकरी प्रशिक्षण केंद्रात अंगणवाडी सेविकांसाठी कुपोषण विषयक विशेष मार्गदर्शन कार्यशाळेचे यशस्वी आयोजन करण्यात आले. ग्रामीण भागातील माता व बालकांच्या आरोग्यविषयक समस्यांवर अधिक प्रभावीपणे काम करता यावे, यासाठी अंगणवाडी सेविकांना अद्ययावत माहिती, शास्त्रीय दृष्टिकोन आणि व्यावहारिक प्रशिक्षण देणे हा या कार्यशाळेचा प्रमुख उद्देश होता. या कार्यक्रमात १२ विविध गावांमधील सुमारे ३७ अंगणवाडी सेविकांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदविला.
कार्यशाळेत डॉ. सस्मित जैस्वाल आणि डॉ. पायल कोंडेकर यांनी सखोल व समर्पक मार्गदर्शन केले. त्यांनी गर्भधारणेपासून बालकाच्या जन्मानंतरच्या पहिल्या १००० दिवसांचे पोषणदृष्ट्या असलेले अत्यंत महत्त्व अधोरेखित केले. या कालावधीत योग्य आहार, काळजी आणि आरोग्यसेवा मिळाल्यास बालकाची शारीरिक, बौद्धिक व मानसिक वाढ सक्षमपणे घडू शकते, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
यावेळी कुपोषणाचे विविध प्रकार—तीव्र कुपोषण, मध्यम कुपोषण, खुंटलेली वाढ (Stunting), क्षीणता (Wasting) आणि कमी वजन (Underweight)—यांची सविस्तर माहिती देण्यात आली. कुपोषणाची लक्षणे वेळेवर ओळखणे, त्यामागील कारणे समजून घेणे आणि योग्य उपाययोजना करणे किती आवश्यक आहे, यावर विशेष भर देण्यात आला.
कुपोषण ओळखण्यासाठी वजन व उंची मोजणे, ग्रोथ चार्टचा योग्य वापर तसेच MUAC पट्टीद्वारे मापन करण्याची पद्धत प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिकांद्वारे समजावून सांगण्यात आली. गावपातळीवर कुपोषण प्रतिबंध व व्यवस्थापनासाठी स्थानिक संसाधनांचा प्रभावी वापर कसा करावा, याविषयीही मार्गदर्शन करण्यात आले. यामध्ये अंगणवाडी सेविकांची लवकर निदान, पालकांशी समुपदेशन आणि नियमित पाठपुरावा करण्यातील भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असल्याचे अधोरेखित करण्यात आले.
याशिवाय कुपोषण व अति-पोषण यातील फरक स्पष्ट करताना बदलत्या जीवनशैलीमुळे उद्भवणारे मधुमेह व थायरॉईड यांसारखे आजार कसे वाढत आहेत, याची माहिती देण्यात आली. संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि योग्य जीवनशैली यांचे महत्त्वही उपस्थितांना समजावून सांगण्यात आले.
कार्यशाळेदरम्यान मागणीनुसार CPR (Cardiopulmonary Resuscitation) प्रक्रियेचे सविस्तर स्पष्टीकरण देत प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिक सादर करण्यात आले. आपत्कालीन परिस्थितीत योग्य वेळी CPR दिल्यास जीव वाचविता येतो, ही अत्यंत उपयुक्त माहिती उपस्थित सेविकांना मिळाली.
ही कार्यशाळा संवादात्मक, माहितीपूर्ण आणि प्रेरणादायी ठरली. सहभागी सेविकांनी उत्साहाने चर्चेत सहभाग घेतला, प्रश्न विचारले आणि शंका निरसन करून घेतले. ग्रामीण स्तरावर कुपोषण निर्मूलनासाठी अधिक प्रभावी प्रयत्न करणे तसेच माता–बाल आरोग्य सुदृढ करण्यासाठी समुदायाची क्षमता वाढविणे हा या कार्यक्रमाचा मुख्य हेतू होता.
